BẢO VỆ TRẺ EM TRÊN KHÔNG GIAN MẠNG

Bảo vệ trẻ em trên không gian mạng đã và đang là vấn đề được xã hội đặc biệt quan tâm, nhất là khi trong thực tế đã xảy ra nhiều vụ xâm hại, án mạng liên quan đến trẻ em có nguyên nhân bắt nguồn từ mạng xã hội. Làm gì để giúp trẻ khai thác tốt sự hữu ích của internet nhằm phục vụ học tập, rèn luyện đồng thời trang bị cho trẻ kỹ năng miễn nhiễm với những thông tin xấu, độc là việc không dễ và cần sự nỗ lực từ nhiều phía.

I. CÁC QUY ĐỊNH TRẺ EM ĐƯỢC BẢO VỀ TRÊN KHÔNG GIAN MẠNG

Căn cứ theo quy định tại Điều 29 Luật An ninh mạng 2018 trẻ em được bảo vệ đặc biệt trên không gian mạng như sau:

- Trẻ em có quyền được bảo vệ, tiếp cận thông tin, tham gia hoạt động xã hội, vui chơi, giải trí, giữ bí mật cá nhân, đời sống riêng tư và các quyền khác khi tham gia trên không gian mạng

- Chủ quản hệ thống thông tin, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trên mạng viễn thông, mạng Internet, các dịch vụ gia tăng trên không gian mạng có trách nhiệm kiểm soát nội dung thông tin trên hệ thống thông tin hoặc trên dịch vụ do doanh nghiệp cung cấp để không gây nguy hại cho trẻ em, xâm phạm đến trẻ em, quyền trẻ em;

Đồng thời, ngăn chặn việc chia sẻ và xóa bỏ thông tin có nội dung gây nguy hại cho trẻ em, xâm phạm đến trẻ em, quyền trẻ em; kịp thời thông báo, phối hợp với lực lượng chuyên trách bảo vệ an ninh mạng thuộc Bộ Công an để xử lý.

- Cơ quan, tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động trên không gian mạng có trách nhiệm phối hợp với cơ quan có thẩm quyền trong bảo đảm quyền của trẻ em trên không gian mạng, ngăn chặn thông tin có nội dung gây nguy hại cho trẻ em theo quy định của Luật này và pháp luật về trẻ em.

- Cơ quan, tổ chức, cha mẹ, giáo viên, người chăm sóc trẻ em và cá nhân khác liên quan có trách nhiệm bảo đảm quyền của trẻ em, bảo vệ trẻ em khi tham gia không gian mạng theo quy định của pháp luật về trẻ em.

- Lực lượng chuyên trách bảo vệ an ninh mạng và các cơ quan chức năng có trách nhiệm áp dụng biện pháp để phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn, xử lý nghiêm hành vi sử dụng không gian mạng gây nguy hại cho trẻ em, xâm phạm đến trẻ em, quyền trẻ em.

Trên đây là các quy định của pháp luật an ninh mạng về biện pháp bảo vệ trẻ em trên không gian mạng.

Như vậy, Luật An ninh mạng với những điều khoản cụ thể quy định về bảo vệ trẻ em trên không gian mạng đã thể hiện sự thống nhất với các luật và quy định khác. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, việc trẻ em tiếp xúc với internet quá dễ dàng, thiếu kỹ năng phòng vệ đang là rào cản rất lớn trong công tác bảo vệ các em. Bản thân các phụ huynh cũng chưa được trang bị đầy đủ kiến thức cũng như kỹ năng cần thiết để định hướng con em mình sử dụng internet và mạng xã hội phù hợp. Do đó, không ít gia đình để con thoải mái sử dụng mạng; nhiều gia đình có quy định giờ giấc cho con dùng các thiết bị thông minh có kết nối internet nhưng thiếu kiểm tra, giám sát. Rất ít gia đình biết xử lý phù hợp giữa việc cho con sử dụng internet, mạng xã hội với thời gian, không gian lành mạnh, đúng mục đích

II. NHỮNG ĐIỀU CẦN BIẾT ĐỂ BẢO VỆ TRẺ EM TRÊN KHÔNG GIAN MẠNG

1. Những rủi ro và nguy cơ trên không gian mạng

Trong kỷ nguyên số, Internet mở ra một thế giới phong phú, nhiều cơ hội học tập và giải trí, nhưng đồng thời cũng tiềm ẩn vô vàn cạm bẫy đối với trẻ em – những người còn non nớt về nhận thức, kinh nghiệm và kỹ năng tự vệ. Các em có thể đối mặt với nhiều nguy cơ, tiêu biểu là:

- Tiếp xúc với thông tin xấu, độc hại: Trên mạng tồn tại vô số nội dung không phù hợp với trẻ em, từ hình ảnh bạo lực, khiêu dâm, đến những video, trò chơi kích động, cổ vũ hành vi sai lệch. Việc tiếp xúc sớm với loại thông tin này có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển nhân cách, làm lệch lạc nhận thức và tạo thói quen xấu trong hành vi ứng xử.

- Nguy cơ xâm phạm đời tư cá nhân: Bất kỳ thông tin nào trẻ đăng tải – dù chỉ là một bức ảnh, dòng trạng thái hay địa chỉ nơi ở – đều có thể bị kẻ xấu lợi dụng. Những dữ liệu tưởng chừng vô hại có thể trở thành công cụ để tung tin giả, lừa đảo, bôi nhọ danh dự, hoặc thậm chí để truy tìm, đe dọa và uy hiếp các em. Việc thiếu hiểu biết về quyền riêng tư khiến trẻ dễ rơi vào tình huống bị động, mất an toàn.

- Bắt nạt trực tuyến (Cyberbullying): Một trong những nguy cơ phổ biến hiện nay là trẻ bị chế giễu, miệt thị, chửi bới, hoặc nhận những bình luận ác ý từ bạn bè và người lạ trên mạng. Không ít trường hợp, hình ảnh hoặc thông tin của trẻ bị xuyên tạc, bêu rếu công khai, dẫn đến tâm lý hoang mang, sợ hãi, trầm cảm, thậm chí có thể gây ra hậu quả đáng tiếc.

- Dụ dỗ và xâm hại tình dục qua mạng: Đây là mối nguy hiểm nghiêm trọng nhất. Nhiều đối tượng xấu lợi dụng sự ngây thơ của trẻ để làm quen, tán gẫu, từng bước gạ gẫm, khuyến khích các em chia sẻ hình ảnh, tin nhắn hay video nhạy cảm. Sau đó, chúng sử dụng chính những thông tin này để khống chế, tống tiền hoặc buộc trẻ phải làm theo những yêu cầu khác. Hành vi này để lại hậu quả nặng nề, không chỉ tổn thương về thể chất mà còn hủy hoại tâm lý và tương lai của trẻ.

- Nghiện mạng và lệ thuộc công nghệ: Ngoài những nguy cơ trên, việc trẻ sử dụng mạng không kiểm soát còn dễ dẫn đến tình trạng nghiện game, mạng xã hội, khiến các em xao nhãng học tập, giảm khả năng giao tiếp trực tiếp và hình thành lối sống thụ động.

- Lừa đảo và chiếm đoạt tài sản: Một số kẻ xấu lợi dụng sự nhẹ dạ của trẻ để rủ rê tham gia các trò chơi trực tuyến có giao dịch tiền bạc, dụ mua bán hàng hóa ảo hoặc yêu cầu cung cấp thông tin thẻ ngân hàng của cha mẹ. Đây là hình thức lừa đảo ngày càng tinh vi, gây thiệt hại không nhỏ cho gia đình.

Như vậy, Internet vừa là cơ hội vừa là thách thức. Để trẻ em được phát triển an toàn, lành mạnh trên môi trường số, các bậc cha mẹ, thầy cô và toàn xã hội cần trang bị cho các em kiến thức, kỹ năng số và thói quen văn minh khi sử dụng Internet, đồng thời có biện pháp giám sát, hỗ trợ kịp thời để ngăn chặn các rủi ro đáng tiếc.

 2. Những việc phụ huynh cần làm để giúp con an toàn trên không gian mạng

Để con em mình tránh khỏi những rắc rối, cạm bẫy khi tham gia môi trường mạng, cha mẹ không chỉ cần quan tâm, giám sát mà còn phải đồng hành, làm bạn cùng con. Một số việc cụ thể phụ huynh nên thực hiện:

2.1. Thiết lập nguyên tắc sử dụng Internet và thiết bị di động

Trẻ em rất cần sự định hướng và kỷ luật trong việc sử dụng mạng. Cha mẹ hãy thảo luận cùng con để xây dựng những nguyên tắc rõ ràng, dễ thực hiện, chẳng hạn:

- Không dùng điện thoại, máy tính trong phòng ngủ, để tránh tình trạng sử dụng Internet quá khuya hoặc lén lút tiếp cận nội dung không phù hợp.

- Giới hạn thời gian trực tuyến, đặc biệt là với các hoạt động giải trí như chơi game, lướt mạng xã hội. Việc này giúp con cân bằng giữa học tập, vui chơi và nghỉ ngơi.

- Đặt các thiết bị kết nối mạng ở không gian chung, ví dụ phòng khách, phòng học của gia đình. Điều này vừa giúp cha mẹ dễ quan sát, vừa tạo cho con thói quen minh bạch, an toàn khi sử dụng Internet.

- Thống nhất cách xử lý khi vi phạm, chẳng hạn tạm ngưng quyền sử dụng thiết bị, để con hiểu rằng việc tuân thủ nguyên tắc là cần thiết.

2.2. Sử dụng giải pháp công nghệ thông minh

Công nghệ không chỉ mang lại nguy cơ mà còn là công cụ hữu hiệu để bảo vệ con cái. Cha mẹ có thể:

Cài đặt phần mềm chặn, lọc nội dung xấu, độc hại, ngăn ngừa trẻ tiếp xúc với những trang web bạo lực, khiêu dâm hay lừa đảo.

Thiết lập quyền kiểm soát của phụ huynh (Parental Control) trên điện thoại, máy tính bảng và các ứng dụng để giới hạn thời gian truy cập, ngăn cản việc tải ứng dụng lạ.

Theo dõi lịch sử truy cập mạng của con một cách hợp lý, kết hợp với việc giải thích, định hướng thay vì chỉ trách phạt.

Sử dụng ứng dụng giám sát để nắm bắt kịp thời hoạt động trực tuyến, qua đó cha mẹ có thể đưa ra những lời nhắc nhở và hướng dẫn đúng lúc.

2.3. Trò chuyện, đồng hành và chia sẻ cùng con

Dù công nghệ hay quy định có nghiêm ngặt đến đâu, yếu tố quyết định vẫn là sự gắn kết và thấu hiểu giữa cha mẹ và con cái. Vì vậy, phụ huynh cần:

- Thường xuyên trao đổi, lắng nghe để biết con quan tâm đến nội dung gì, thích truy cập vào những trang nào và lý do tại sao.

- Hướng dẫn con cách kết bạn, giao tiếp trên mạng: biết lựa chọn bạn bè, giữ thái độ tôn trọng, không chia sẻ thông tin riêng tư, không chấp nhận lời mời kết bạn từ người lạ.

- Khuyến khích con chia sẻ ngay khi gặp rắc rối, chẳng hạn khi bị quấy rối, đe dọa hoặc thấy nội dung bất thường. Việc này giúp cha mẹ và thầy cô kịp thời hỗ trợ, ngăn chặn hậu quả đáng tiếc.

- Tạo sự tin tưởng thay vì áp đặt: Khi con cảm thấy cha mẹ luôn lắng nghe, thấu hiểu và sẵn sàng bảo vệ, các em sẽ cởi mở và tìm đến cha mẹ mỗi khi cần giúp đỡ.

* Gọi tổng đài 111 nếu chính cha mẹ, người chăm sóc trẻ em cảm thấy bối rối, khó giải quyết, chưa tìm được giải pháp tháo gỡ.